ንዓኺ ደገፍን ምኽርን ምርካብ እትደልዪ

ቅሳነት እናተሰምዓኪ ምሳና ርክብ ክትገብሪ ትኽእሊ ኢኺ። ንሕና፡ ምስጢር ናይ ምዕቃብ መብጽዓ ኣቲና ኢና፥ እዚ ማለት ድማ፡ ዝዀነ ካብቲ እትዛረብና ነገራት፥ ንኻልእ ኣይክንነግርን ኢና። ድሌትኪ እንተ ዀይኑ ውን፥ ስምኪ ብምስጢር ክንሕዞ ንኽእል ኢና።
ንሕና እዘን ኣብዚ ”ተሓጋገዝቲ-ኣንስቲ” (kvinnojouren) እንሰርሕ፥ ነንበይኑ ቋንቋታት እንዛረብን፥ ዝተፈላልየ ናይ ትምህርቲ ድሕሪ-ባይታን ዘሎና ሰባት ኢና።

 

ምሳና ርክብ ክትገብሪ ትኽእሊ ኢኺ፡-
ቴሌፎን፡- 020 – 81 82 83 ሰኑይ-ዓርቢ፡ ሰዓታት 9:00-16:00
ኢ-መይል፡- kvinnojouren@somaya.se, tjejjouren@somaya.se

 

ኣብ ሕቡእ መንበሪ-ቤት ምቕማጥ
”ሶማያ” (Somaya) ነተን ብዓመጽ ዝተጠቕዓ ኣንስትን፥ ነቶም ሒዘንኦም ዝመጻ ደቀንን ዝኸውን ሕቡእ መንበሪ-ኣባይቲ ዘሎዎ እዩ።ንሕና ካብ ምሉእ ሽወደን ዝመጽኣ ሰባት ንቕበል ኢና። እቲ መብዛሕትኡ ናይ ቦታ ምምዳብ ስርሓት፥ ብቤትስልጣን ማሕበራዊ ጉዳያት ዚግበር ኰይኑ፥ ገለ እዋናት’ውን ብመገዲ ”ሚግራሾንስቨርከት” ዚትግበር’ዩ።

ሓንቲ ሰብ፡ ናብዚ ሕቡእ መንበሪ-ቤትና ምስ መጸት፥ ኣብቲ ናይ ፈለማ ዘሎ ጊዜ፡ ምስቲ/ቶም ኣብ ልዕሊኣ ዓመጽን ምፍርራሕን ዝፈጸመ ሰብ ዝነበራ ርክብ ምብታኽ እዩ። ቀጺሉ ድማ፡ ደገፍን ናይ መፈወስታ ዝርርብን ይዳለወላ። ዕላማ ናቱ ድማ፡ እታ ሰበይቲ ናይቲ ኣብ ልዕሊኣ ዝተፈጸመ ዓመጽ፥ ሳዕቤናቱ ንኽትርእዮ ብማለት’ዩ። እታ ሰበይቲ ናብ ፖሊስ ምልክታ ንምቕራብ ምስ ትደሊ ድማ፥ ሕጋዊ ምኽሪ ንምርካብ፡ ምስ ሓደ ክኢላ ጠበቓ ንኽትራከብ ንሕግዛ። ምስ ካልኦት ኣብያተስልጣን፡ ክንክን-ጥዕናን ቤትትምህርትን ንምርኻብ ውን ደገፍና ንህባ። መብዛሕትኦም እቶም መንበሪ-ኣባይቲ፥ ብጕጅለ እትነብረሎም ማሕበራዊ ጠባይ ዘሎዎም እዮም።

እታ ሰበይቲ፡ ባዕላ ክትዓጽዎ እትኽእል ናይ በይና ክፍሊ ኣሎዋ እዩ። እቲ ዝተረፈ ክፍሊታት፡ ከም ክሽነ፡ ሳሎንን ናይ ጽሬት ክፍሊን ግን፥ ብሓባር እትግልገለሉ ቦታታት እዩ። ነፍሲ-ወከፍ ሰበይቲ፡ መግባ ባዕላ ገዚኣ እያ ተዳሉ።
ንሕና፡ ነተን ምሳና ዝቕመጣ ኣንስቲ፥ ትብዓት ዝህበን ከምኡ’ውን ነጻ ህይወት ንምንባር ዘኽእለን ሜላታት ዝረኽባሉ፥ ነንበይኑ ንጥፈታት ነዳልወለን ኢና።

ነፍሲ ወከፍ ሰበይቲን ቆልዑን፥ ናይ ርክባት ሓላፊት እትኸውን ሰብ፥ መብዛሕትኡ ጊዜ ናቶም ቋንቋ ትዛረብ ሰብ ክትዳለወሎም እያ።

”ኤማንስ የርታ”

ቆልዑ፡ ካብ ብዙሕ ዓመታት ጀሚሮም፥ ናብ ”ሶማያ” (Somaya) ፍሉይ ዝዀነ ጠመተ ጸኒሕዎም እዩ። ንሕና’ውን፡ ከምታ ቀዳመይቲ ናይ ሽወደን ”ተሓጋጋዚት-ኣንስቲ” (kvinnojouren)፥ ነቶም ኣብ ዑቕባ ዝወሃቦ ሕቡእ መንበሪ-ቦታ ዝነብሩ ቆልዑ፥ ናይ ትምህርትን ናይ መዋዕለ-ሕጻናትን ንጥፈታት ክነካይድ፥ ካብ ቤትስልጣን ”ምምሕዳር-ትምህርቲ” ፍቓድ ብምርካብና፥ ኵርዓት ይስምዓና። እታ መራሒት ናይዚ ”ኤማንስ-የርታ” (Emans hjärta)፥ ብቕዓት ዘሎዋ፥ ናይ ሓልዮት-ሕጻናት መምህር’ያ። ብሓባር ምስተን ኣዝየን ውፉያት ዝዀና መሳርሕታ ኰይና ድማ፥ ነቶም ቆልዑ ቅሳነት ዘሎዎ ከባቢ ከም ዚፍጠረሎም ምግባር እዩ። እቶም ቆልዑ፡ በቶም መምህራንን በቲ ዘሎዎም ጽቡቕ ከባቢን፡ ንኣወንታዊ ምዕባሌኦም ዘመቻችእ ዕድላት ክወሃቦም እዩ። እቶም ቆልዑ፡ ምስቶም ካልኦት ቆልዑ’ውን ሕብረት እናተሰምዖም፥ ብጸወታን ብመሃዝነትን ሓቢሮም ከም ዚምዕብሉ ምግባር’ዩ። እዚ ቦታ- ስራሕ’ዚ፥ ተቐባልነት ዝረኸበን፡ ልክዕ ከም ሓደ ልሙድ ”ቅድመ-ትምህርቲ”፥ ነቲ ስሩዕ ዝዀነ መደብ-ትምህርቲ ዚስዕብ ኣተዓይያ ዘሎዎ እዩ። ከምኡ ብምዃኑ ድማ፡ እቶም ቆልዑ ኣብቲ ካብ ”ተሓጋግዝቲ-ኣንስቲ” ምውጻኦም ዝኣኸለሉ እዋን፥ ኣብ ሓደ ካልእ ”ቅድመ-ትምህርቲ” ንምጅማር ምድላው ዝፈጥረሎም ኣገባብ እዩ።

እዚ “ሶማያ-ማእከል”

እዚ “ሶማያ-ማእከል” ዝበሃል፤ ሓደ ናይ መራኸቢን ናይ ዕዮን፥ ናይቶም ምስ ሕቡእ መንነት ዝነብሩ ኣንስትን ቆልዑን ቦታ እዩ። ኣብዚ ናይ ሕጂ እዋን፡ እዚ መራኸቢ ቦታ’ዚ፡ ነቶም ሕጂ ወይ ቅድሚ ሕጂ ውን፡ ኣብ ሕቡእ መንበሪ-ኣባይቲ ክቕመጡ ዝጸንሑ፥ ኣንስትን ቆልዑን ዝተዳለወ ቦታ እዩ። እዚ “ሶማያ-ማእከል’ዚ” (Somaya Center)፥ እተን ኣንስትን እቶም ቆልዑን፡ ቅሳነትን ማሕበራዊ ሙቐትን እናተሰምዖም ዝነብሩሉ፥ ከምኡ’ውን ነጻ ህይወት ንኽህልዎም፡ ግላዊ ምዕባለን ፍስሃን ንምርካብ ኣብ ዘኽእሎም ንጥፈታት፥ ዝሳተፉሉ ቦታ እዩ።

ክብሪን ጐነጽን

ዘቤታዊ ጐነጽ ክበሃል ከሎ ስነኣእምራዊን ኣካላዊን ጾታዊን ንዋታውን ቁጠባውን ክኸውን ይኽእልዩ።

ስነኣእምራዊ ጐነጽ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ቃላዊ ድፍረትን(ጸርፍን)፤ ምፍርራሕን ምግላልን፤ናብ ስነኣእምራዊ ብርሰት ዘምርሕ ብሑቡእ ምፍርራህን ምቁጽጻርን ዝሓዘለዩ። እዚ ስነኣእምራዊ ጐነጽ፤ ኣብ ልዕሊ ቈልዑን፤ ዘቤታዊ እንስሳን፤ ነታ ግዳይ ቀሪብ ዝኾኑ ካልኦትን  ዝቐንዐ ምፍርራህ ክኸውን ይኽእልዩ።

ቊሉዕ ኣካላዊ ጐነጽ  ካብ ምድፋእን፤ ብእግሪ ምቕላዕን ሙግሳጥን ክሳብ ሓኒቕካ ምሓዝን ኣጥሚርካ ምሓዝን ከምኡውን ንሰብ ብመሳርያ ገይርካ ምጥቃዕን ክኸውን ይኽእልዩ።

ስዉር ኣካላዊ ጐነጽ ዝበሃል ሳዕቤኑ ኣካላዊ ጠንቁ ከዓ እቶም ዝተፈላለዩ ተግባራት ጐነጽዩ።ንሓደ ሰብ ድቃስ ንኸይረክብ ብምኽልካል ወይ ንነዊሕ እዋን ኣብ ስነኣእምራዊ ጸቕጢ ኣቃሊዕኻ፤ ኣካላዊ ዝኾነ ጎናዊ ሳዕቤ ምስተኸትል ክኸውን ይኽእል። ኣብ ገሊኡ እዋናትውን እቲ ጐነጽ ምስ ዂነታት ናይቲ ተቓሊዑ ዘሎ ሰብ ዝተታሓሓዘ ክኸውን ይኽእልዩ። ከም ኣብነት፤ ንዓቕሚዝጐደሎ ወይ ሕማም ንዘለዎ ሰብ መድሃኒት ወይ ደገፍ ምኽላእ ክጥቀስ ይከኣልዩ።

ጾታዊ ጐነጽ ዝበሃል ንሓደ ሰብ አገዲድካ ብዘይድሌቱ፤ ኣብ ወሲባዊ ተግባራት ከምዝሳተፍን ከምዝፍጽምን ወይውን ከምዝርእን ዝሰምዕን ምግባር ኮይኑ፤ ጾታዊ ግፍዒ (ቅሳነት ምኽላእ)፤ ኣገዲድካ ወሲባዊ ፊልም ከምዝርኢ ምግባር፤ ብዘይ ድሌቱ ንሰብ ምትንኻፍን ጾታዊ ዕመጻን (ግህሰት) ዝሓዘለዩ። መብዛሕቱ እዋናት እታ ኣብ ዘቤታዊ ጾታዊጐነጽ ተዳሪጋ ዘላ ሰብ ካብቲ ጐነጽ(ዓመጽ) ንምድሓን ኩሉ ሻዕ ንወሲባዊ ርክብ ቅርብቲ ክትኸውን ከመዘለዋዩ ስምዒት ዝፈጥረላ።

ቁጠባውን ንዋታውን ጐነጽ  ዝተፈላለዩ መርኣያታት ክህልውዎም ከለዉ ከም ኣብነት ንሓደ ሰብ ቁጠባዊ ንብረታቱ ብምእባይ (ብምእጋድ)፤ ንመጻምድትኻ ብቑጠባ ጽግዕተኛ ብምግባር፤  ናይታ መጻምድትኻ ውልቃዊ ንብረት ብምብልሻው፤ ኣቑሑት ገዛን መሰነይቶምን ክሰብሮ እየ ቢልካ ብምፍርራሕን፤ ክጥቀሱ ይኽእሉ።


ምስ ክብሪ ዝተኣሳሰር ጐነጽን ጭቆናን እንታ ?

ምስ ክብሪ ዝተኣሳሰር ጐነጽን ጭቆናን ሓደ ካብቶም ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዘውርድዎ ጐነጽዩ። ከምዚ ዓይነት ጐነጽ ብሓፈሻኡ ኣብ ልዕሊ ሓደ ግለሰብ ዝወርድ ኮይኑ ብፍላይ ከዓ ኣብ ኣንስትን ኣዋልድን ዝቐንዐዩ። ብኣረኣእያ እቶም ዓመጽቲ

ክብረት እታ ስድራቤት ወይ እንዳ ወይ ጒጅለ ስለዝተቐንጠጠዩ ይብሉ። ዕላማ ናይዚ ጐነጽ ድማ ክብሪ ናይታ ቤተሰብ ወይ እንዳ ንኸይቕንጠጥን ንኸይትንከፍን ከምኡውን ነቲ ዝናን ክብርን ናብ ቦታኡ ንምምላስዩ።

ኣብ ልዕሊ እታ ጓል ኣንስተይቲ ዝወርድ ምቊጽጻር፤ ኣብቲ እለታዊ ህይወታ ደረታት ብምፍጣር እዩ። ንኣብነት ኣብ ነጻ ግዜኣ ትገብሮም ንጥፈታት፤ ኣብ ትኽደኖም ክዳውንቲ፤ ኣብ ሕቶ መርዓን ትምህርትን ክኽሰት ይኽእል። ቐንዲ ኣተኲሮ ዝግበረሉ፤ ኣብ ልዕሊ ጾታውነትን አካይዳን (ጠባያትን) ናይተን ደቀንስትዮን ኣዋልድን እዩ።

ኣወዳትውን ካብዚ ጐነጽን ጭቆናን ነጻ ኣይኮኑን። ከም ኣብነት ክዓብዩ እንከለዉ ነተን ኣሓቶም ደቂ ኣንስትዮ ምቚጽጻር ክገብሩለን ይመሃሩ። ወይውን ኣንጻር ድልየቶም ክምርዓዉ ይግደዱ።

ሓንቲ ሰብ ደንብታትን ስርዓታትን ናይታ ስድራቤት፤ እንዳ፤ ወይ ጉጅለ ምስ ዘይትገብርን ወይ ምስ ተፍርስ፤ መቕጻዕትታት ከም ምግላል፤ ምንጻል፤ ምፍርራሕን ምግፍፋዕን(ምክልባትን) ከስዕበላ ይኽእል። እንተ ከፈአ ከዓ እቲ ጎነጽ ክሳብ ሞት የብጽሓ። ዽሕነታዊ ስግኣት ክብ ምስዝብል ፤ እታ ግለ ሰብ ምስ ኣዝማዳን መሓዙታን ዘለዋ ርክብ ክትበትኮ ትግደደሉ እዋናትውን ኣሎ። እቲ ንቡር ኣብ መንጎ ተባዕታይን ኣንስተይትን ዘሎ ጾታውነን፤ ኣብቲ ክብሪ ክሕሎ ኣለዎ ዝብል ኣረኣእያ ወሳኒ ተራ ስለዘለዎ፤ እቶም ካብቲ ንቡር ጾታውነት ወጻኢ ዘለዉ ጾታውያን(ሆሞ፤ትራንስ፤ቢ፤ኩዊር)፤ ህይወቶም ብቊሉዕ ምስዝነብሩ ግዳይ ጐነጻትን ምፍርራህን ይኾኑ። ስለዚዮም ከዓ ከም ጉጅለ በ  ምስክብሪዝተኣሳሰርጐነጽንጭቆናንዝያዳዝተቓልዑዝኾኑ።

በረኣእያ ሶማያ፤ ምስ ክብሪ ዝተኣሳሰር ጐነጽን ጭቆናን ኩሉ ሳዕ ኣብ መንጎ ክልተ ግለሰባት ዘይኮነስ ኣብ ውሽጢ ሓደ ጉጅለዩ ዝኽሰት። ስለዚ ነዚ ጐነጽን ጭቆናን ንምርድኡ ካብ ድርርኻዊ ክወና( intersectionality) ክንብገስ ኣለና። እዚ ድርርኽዚ ጾታን ደርብን ዓሌትን